गोरखा जिल्लाको गोरखा नगरपालिका वडा नं. ३ घलाङ्ग भन्ने शान्त र ऐतिहासिक गाउँमा एक साधारण परिवारमा योगेन्द्र जंग बस्नेत जन्मिएका हुन् । घलाङ्ग केवल एउटा गाउँ मात्र नभएर, त्यो उनका जीवन मूल्यहरू निर्माण गर्ने पहिलो विद्यालय थियो—जहाँ श्रम, इमान्दारी र आत्मसम्मान सिकाइन्थ्यो ।
बाल्यकाल हरेक रूपले सहज थिएन । गाउँको सामान्य जीवन, सीमित स्रोत र अनेक अभावबीच हुर्किएका योगेन्द्रले सानैदेखि संघर्षको अर्थ बुझ्न थाले। बिहान विद्यालय, बेलुका घरको काम, र फुर्सदको समय आफ्ना सपनाहरू बुन्ने क्षण—यही उनको जीवनको सुमुधुर संगित बन्यो । उनको बाल्यकालले एउटा कुरा स्पष्ट के गराउछ भने - “जीवन सजिलो हुँदैन, तर हार मान्न नजान्रनेले जीवनलाई जित्न सक्छ ।”
उनले आफ्नो विद्यालय शिक्षा श्री शक्ति माध्यमिक विद्यालय, गोरखाबाट सम्पन्न गरे र एस.एल.सी. उत्तीर्ण गरे । गाउँबाट शहरसम्मको यात्रा केवल भौगोलिक थिएन, त्यो चेतनाको यात्रा पनि थियो ।
कानुन अध्ययनले उनलाई न्याय, अधिकार र जिम्मेवारीको चेतना थियो।
तर योगेन्द्रको आत्मा सिर्जनात्मक थियो । उनलाई शब्दभन्दा तस्बिर बोल्न मन पर्थ्यो। त्यसैले उनले फोटोग्राफीमा विशेष तालिम लिए र Diploma in Photography पूरा गरे । यहीँबाट उनको जीवनले नयाँ मोड लियो ।
फोटोग्राफी उनको पेशा मात्र भएन, उनको जीवन दर्शन बन्यो । ३० वर्षभन्दा बढी समय उनले फोटोग्राफीलाई साधनाजस्तै गरे । तस्बिरमा केवल अनुहार होइन, भावना उतार्न सिके । प्रकाश र छायाबीच जीवनको अर्थ खोजे ।
उनी केवल फोटोग्राफर बनेनन्— उनी मेन्टर र शिक्षक पनि बने । धेरै युवालाई फोटोग्राफी सिकाए , तालिम दिए, र आत्मनिर्भर बन्न प्रेरित गरे । उनका विद्यार्थीहरू आज देश–विदेशमा आफ्नो पहिचान बनाइरहेका छन्।
यसले देखाउँछ— उनको योगदान क्यामेराभन्दा पनि मानिसको जीवनमा गहिरो छ।
योगेन्द्रले आफ्नो प्रतिभालाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि चिनाए । उनले कार्निभल क्रुजमा करिब ७ वर्षसम्म एडभान्स्ड वेडिङ फाेटाेग्राफीमा काम गरे । समुद्रको विशाल जहाजमा हजारौं जोडीहरूको जीवनको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण क्षण कैद गर्नु— यो केवल पेशा होइन, जिम्मेवारी थियो । विभिन्न संस्कृतिसँग काम गर्दा उनले अनुशासन, समय व्यवस्थापन र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको व्यावसायिकता सिके । विदेशमा सफल हुँदा पनि उनको मन सधैं नेपालमै थियो । उनले सिकेको सीप नेपालमै प्रयोग गर्ने सपना देखे ।
हाल उनी नेपाल डोर ब्राण्ड अन्तर्गत ढोका उद्योग सञ्चालन गर्दै छन् ।
यसले के देखाउछ भने - उनी केवल कलाकार मात्र होइन, उद्यमी सोच भएका कर्मशील व्यक्ति पनि हुन् । यो उद्योग रोजगारी सिर्जना गर्ने, नेपाली उत्पादन प्रवर्द्धन गर्ने र आत्मनिर्भर अर्थतन्त्रतर्फ योगदान गर्ने प्रयास हो । 'देश परिवर्तन भाषणले होइन, उद्योग र श्रमले हुन्छ' याे उनकाे विश्वास हाे ।
योगेन्द्रको जीवनको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो — सामाजिक र राजनीतिक चेतना ।
उनी बिगतमा गोरखा समाज सेवा केन्द्रके सचिब भएर गेरखा जिल्लालाइ येगदान गर्दै अाज राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) गोरखा नगर – काठमाडौं सम्पर्क विभागको सभापति र घलाङ गोरखा सेवा समाजको अध्यक्ष छन् । यी पद केवल जिम्मेवारी होइनन्, जनताप्रतिको उत्तरदायित्व हुन् । घलाङ गोरखा सेवा समाजमार्फत उनले गोरखाली समुदायलाई संगठित गर्ने, दुःख–सुखमा साथ दिने र शिक्षा, सहयोग र एकताको भावना फैलाउने काम गर्दै आएका छन् ।
रास्वपामा उनको सहभागिता परिवर्तनको आकांक्षाबाट जन्मिएको हो । उनी राजनीतिलाई पेशा होइन, सेवाको माध्यम ठान्छन् । रास्वपाकाे परिबर्तनकाे अभियान स्वच्छ शान्त तलाउ हाे यसलाइ कुनै पनि कारणले धमिलाे हुन दिन हुदैन भन्ने अभियानमा याेगेन्द्र लागेका छन् ।
योगेन्द्र जंग बस्नेतलाई चिनाउने मुख्य गुणहरूमा इमान्दारिता, निरन्तर मेहनत, शान्त स्वभाव, युवालाई अवसर दिन चाहने सोच र परिवर्तनमा विश्वास हुन् । उनले कहिल्यै सजिलो बाटो रोजेनन् । उनले सधैं कठिन बाटो रोजे—किनकि कठिन बाटोले चरित्र बनाउँछ भन्ने दृण संकल्प उनकाे रहेकाे छ ।
जीवनमा असफलता पनि आए । विदेशमा संघर्ष, व्यवसायमा चुनौती, सामाजिक काममा आलोचना— तर उनी कहिल्यै भाँचिएनन् । हामीसँगकाे कुराकानीमा उनले भने, 'हार त आउँछ, तर हार स्वीकार गर्नु नै जित हो । हरेक चोटबाट अझ बलियो बन्न सक्नु ने संघर्ष हाे ।'
योगेन्द्रको सपना सरल तर गहिरो छ । उनले युवालाई सीप सिकाएर आत्मनिर्भर बनाउने, गोरखालाई संगठित समुदाय बनाउने, राजनीति सफा र इमान्दार बनाउने, नेपाललाई उत्पादनमुखी बनाउने र सभ्य तथा संस्कारी समाज बनाउने उनकाे सपना तथा याेजना छ ।
युवालाई सन्देश दिंदै उनी भन्छन् -
“तिमी जहाँ जन्मियौ, त्यो महत्त्वपूर्ण होइन।
तिमी के बन्न चाहन्छौ, त्यो महत्त्वपूर्ण हो।
सीप सिक, इमान्दार बन, र देशलाई केही देउ।”
योगेन्द्र जंग बस्नेतको जीवन कथा कुनै राजकुमारको कथा होइन । यो एउटा गाउँमा जन्मिएको साधारण बालकको कथा हो, जो क्यामेराबाट संसार हेर्न सिक्यो, सयै देश देखेर अये शिक्षा पाये अनुभब संगाल्ये फेरि देश फर्कियो, र समाजका लागि केही गर्न उभियो । उनको यात्रा एउटा सन्देश हो— संघर्षबाट भाग्ने होइन, संघर्षलाई मित्र बनाउने ।
